Plan S

Ruch Open Access nieustannie wzbogaca się o nowe inicjatywy. W 2018 r., przy wsparciu Komisji Europejskiej i Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC), powstało cOAlition S, czyli międzynarodowe porozumienie agencji i fundacji finansujących badania naukowe. Wśród sygnatariuszy cOAlition S znajduje się Narodowe Centrum Nauki z Polski.

Najważniejszą inicjatywą cOAlition S jest Plan S, którego celem jest wspieranie otwartego dostępu do publikacji naukowych. Zgodnie z Planem S wszystkie publikacje będące wynikiem badań finansowanych przez członków cOAlition S (w tym również przez NCN) w ramach konkursów ogłoszonych po 1 stycznia 2021 r., muszą zostać opublikowane w otwartych czasopismach lub na otwartych platformach, albo też powinny zostać udostępnione w sposób otwarty w repozytorium, bez czasowego embarga.

Obecnie Plan S stosuje się do recenzowanych artykułów naukowych, jednak do końca 2021 r. cOAlition S wyda stanowisko dotyczące monografii i rozdziałów w książkach wraz ze wskazówkami dotyczącymi ich wdrożenia. cOAlition S dostrzega również znaczenie dostępu do danych badawczych i zachęca do ich udostępniania w otwartych repozytoriach.

Wejście w życie Planu S w 2021 r. stanowi znaczący krok w rozwoju Open Access, a udział w tym projekcie Narodowego Centrum Nauki dowodzi, iż nauka polska finansowana ze środków publicznych zmierza w kierunku Otwartej Nauki, w której dostęp do wiedzy powinien być możliwy dla wszystkich zainteresowanych.

Zasady Planu S

  1. Autorzy lub ich instytucje zachowują majątkowe prawa autorskie do swoich publikacji. Aby spełnić wymogi określone w Deklaracji Berlińskiej, wszystkie publikacje muszą zostać udostępnione na otwartej licencji, najlepiej Creative Commons Uznanie autorstwa (CC BY).
  2. Instytucje finansujące opracują solidne kryteria i wymogi dla usług, jakie muszą oferować wysokiej jakości otwarte czasopisma, otwarte platformy i otwarte repozytoria.
  3. W tych przypadkach, w których wysokiej jakości otwarte czasopisma lub platformy jeszcze nie istnieją, instytucje finansujące – gdy będzie to stosowne – w skoordynowany sposób dostarczą zachęt do ich zakładania i wspierania. Tam, gdzie to konieczne, wsparcie zostanie zapewnione również dla infrastruktury otwartego dostępu.
  4. Jeżeli za publikowanie w otwartym dostępie pobierane są opłaty, są one pokrywane przez instytucje finansujące lub naukowe, a nie indywidualnie przez badaczy. Uznaje się, że wszyscy badacze powinni móc publikować swoje prace w otwartym dostępie.
  5. Instytucje finansujące wspierają różnorodność modeli biznesowych otwartych czasopism i platform. Jeśli stosowane są opłaty za otwartą publikację, muszą być one współmierne do świadczonych usług wydawniczych, a struktura takich opłat musi być transparentna, aby dostarczać rynkowi oraz instytucjom finansującym informacji umożliwiających potencjalną standaryzację opłat oraz ustalenie ich maksymalnego limitu.
  6. Instytucje finansujące wzywają rządy, uczelnie, organizacje badawcze, biblioteki, akademie oraz towarzystwa naukowe do uzgodnienia strategii, polityk oraz praktyk, w szczególności w celu zapewnienia transparentności.
  7. Powyższe zasady powinno się stosować do wszystkich typów publikacji naukowych, zrozumiałe jest jednak, że osiągnięcie otwartego dostępu do monografii i rozdziałów w książkach zajmie więcej czasu i wymagać będzie osobnego, właściwego procesu.
  8. Instytucje finansujące nie wspierają „hybrydowego” modelu publikowania. Niemniej jednak, o ile ma to charakter przejściowy na drodze do pełnego otwartego dostępu w jasno określonych ramach czasowych i jedynie w tych przypadkach, w których stanowi to element mechanizmów transformacyjnych, instytucje finansujące mogą uczestniczyć w finansowym wsparciu takich mechanizmów.
  9. Instytucje finansujące będą nadzorować przestrzeganie zasad i wyciągać konsekwencje wobec tych beneficjentów/grantobiorców, którzy się do nich nie zastosują.
  10. Instytucje finansujące zobowiązują się, że oceniając osiągnięcia naukowe w trakcie podejmowania decyzji o finansowaniu oceniać będą wewnętrzną wartość samej pracy i nie będą brać pod uwagę kanału publikacji, jego współczynnika wpływu (lub innego miernika dotyczącego czasopisma) ani wydawcy.
Loading...
Skip to content