Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu

Jesteś tutaj:
Start arrow Pracownia Zbiorów Masońskich
Zbiory Specjalne
Oddział Zbiorów Specjalnych
Pracownia Rękopisów
Pracownia Starych Druków
Pracownia Zbiorów Muzycznych
Pracownia Zbiorów Ikonograficznych
Pracownia Zbiorów Kartograficznych
Pracownia Zbiorów Masońskich
Pracownia Dokumentów Życia Społecznego
Czytelnia Zbiorów Specjalnych
Pracownia Zbiorów Masońskich

Oddział Zbiorów Specjalnych

Pokój 166;
poniedziałek9.00 - 14.00
wtorek, środa, piątek9.00 - 14.00
czwartek9.00 - 18.00
Obsada:
mgr Juliana Grażyńska, kustosz
tel. 061 829 3835

Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu posiada wydzielony zbiór masoników liczący minimum 80 tys. druków. Zbiór ten został odnaleziony i zabezpieczony jesienią 1945 roku w Sławie Śląskiej (niemiecka nazywa Schlawa, 1938-1945 Schlesiersee), w ramach akcji zabezpieczania druków porzuconych opuszczonych na zachodnich ziemiach polskich. Zbiór ten pochodzi z bibliotek lóż wolnomularskich, głównie ze Śląska i Pomorza. Znalazły się w nim również fragmenty bibliotek wolnomularskich z innych terytoriów. Obejmuje on ok. 2/5 zbiorów posiadanych przed 1933 rokiem przez niemieckie loże wolnomularskie. Losy pozostałej części tych zbiorów nie są znane. Po odnalezieniu w Sławie Śląskiej, zbiór został przewieziony do Poznania i od 1959 roku jest on opracowywany w Pracowni Zbiorów Masońskich BU UAM jako zbiór wydzielony, z własnym katalogiem i inwentarzem. Opracowane zbiory liczą ok., 65,2 tys. woluminów. Od lat siedemdziesiątych zbiory są przechowywane w osiemnastowiecznym pałacu w Ciążeniu (woj. konińskie, 70 km na wschód od Poznania, kilka kilometrów od autostrady A-2 Poznań - Warszawa).

Najstarszą część zbiorów stanowią siedemnastowieczne druki różokrzyżowców. Stare druki osiemnastowieczne liczą kilka tysięcy tomów. Największa część zbiorów pochodzi z XIX i XX wieku (do lat 1933/35). Znajduje się w nich również niewielki, lecz największy w Polsce, liczący 1,2 tys. vol. zbiór literatury współczesnej. Największa część zbiorów masońskich została opublikowana w języku niemieckim. Obok nich jest również dużo druków w językach francuskim i angielskim. Druki w innych językach są reprezentowane w małym stopniu.

W opracowanych zbiorach masońskich Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu znajdują się wszystkie niemieckie encyklopedie wolnomularskie, część angielskich i francuskich, dużo opracowań o treści ogólnej dotyczących wszystkich zagadnień wolnomularstwa, podręczniki, literatura apologetyczna, polemiczna i propedeutyczna. Biblioteka posiada również wszystkie podstawowe bibliografie literatury wolnomularskiej, zbiór drukowanych katalogów bibliotek wolnomularskich oraz katalogów księgarskich rejestrujących druki masońskie, Czasopisma stanowią 70 % zbioru masoników. Znajduje się wśród nich 118 tytułów czasopism niemieckich, 32 tytuły niemieckich almanachów i kalendarzy, czasopisma i almanachy w innych językach, liczący ok. 115 tytułów zbiór periodycznych sprawozdań niemieckich wielkich lóż i lóż, podobne sprawozdania w innych językach oraz duży, choć niekompletny zbiór spisów członków lóż niemieckich i rzadziej reprezentowanych spisów z innych państw.

Licznie reprezentowane są mowy i zbiory mów wygłaszanych w lożach (zwłaszcza osiemnasto- i dziewiętnastowieczne) oraz dzieła zebrane najważniejszych autorów wolnomularskich a także przedstawiający różną wartość zbiór biografii. Interesujące są druki literackie w postaci powiastek filozoficznych i powieści wolnomularskich, dramatów i dużego zbioru tekstów pieśni wolnomularskich.

Kolejną grupę stanowią druki poświęcone filozofii, etyce, i myśli społecznej wolnomularstwa oraz jego stosunkowi do różnych wyznań chrześcijańskich i niechrześcijańskich a także związkom wolnomularstwa z rozmaitymi odłamami wiedzy tajemnej. Historia wolnomularstwa obejmuje dzieje misteriów i bractw misteryjnych oraz bractw budowlanych od starożytności do czasów najnowszych, dzieje towarzystw tajnych i zakonu templariuszy, dzieje wolnomularstwa w poszczególnych wiekach i krajach, dzieje wielkich lóż i poszczególnych lóż.

W zbiorach znajduje się kilkaset konstytucji i statutów wolnomularskich, a wśród nich pierwodruk konstytucji Andersena oraz statuty wolnomularskich fundacji charytatywnych i wolnomularskich stowarzyszeń naukowych i kulturalnych.

Niewielki dział druków grupuje publikacje poświęcone działalności zewnętrznej czyli charytatywnej, kulturalnej i propagandowej masonerii. Wiele interesujących druków dotyczy rytuałów i symboliki masońskiej. Znajdują się wśród nich katechizmy i instrukcje masońskie oraz rytuały systemów wolnomularskich, poszczególnych stopni i obrzędów a także prace dotyczące ogólnych zagadnień symboliki wolnomularskiej i wyjaśniające znaczenie i rolę poszczególnych symboli.

Ważną częścią zbioru są druki stowarzyszeń o charakterze i rytuałach zbliżonych do wolnomularstwa, a więc różokrzyżowców, Huminatów, związków nawiązujących do zakonu templariuszy, żydowskiej organizacji B'nai B'rith, druidów (niemieckich), Schlaraffsi, rotarian i innych organizacji. Ostatnim działem zbiorów jest literatura antymasońska z XVIII, XIX i XX wieku.

Katalog zbiorów masońskich Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu znajduje się w gmachu Biblioteki, w Pracowni Zbiorów Masońskich. Identyczny katalog znajduje się w Ciążeniu. Wersję mikrofiszową katalogu wg stanu na maj 1989 r. wydała niemiecka firma G. Olms-Verlag z Hildesheim.

Katalog alfabetyczny ma dwa ciągi: Ciąg starych druków XVII i XVIII wieku obejmuje druki wydane do roku 1800 włącznie. Ciąg druków nowych obejmuje druki wydane od roku 1801. Czasopisma nie są wyodrębnione, zostały ujęte w ogólnych katalogach szeregowanych mechanicznie. Wyjątki w szeregowaniu mechanicznym dotyczą spisów członków lóż, umieszczonych pod hasłami zbiorowymi: Matrikel, Mitglieder- Verzeichnis, Naamlijst, Tableau (w zależności od języka), a następnie szeregowanych wg nazwy miasta i loży oraz części sprawozdań lóż szeregowanych pod hasłem : Sprawozdania instytucji i ciał zbiorowych a następnie wg nazwy kraju, miasta i loży.

Katalog rzeczowy, rejestrujący całość zbioru masoników i liczący 20 tysięcy kart jest katalogiem systematycznym, w zasadzie dwustopniowym. Niektóre działy, w zależności od potrzeb, są rozbudowane głębiej, inne mają jako dalszy stopień podziału szeregowanie wg nazw haseł przedmiotowych. Pierwsza cyfra symbolu rzeczowego oznacza dział główny, druga i ewentualnie następne - poddziały w ramach tego działu.

Zbiory masońskie Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu należą do największych w Europie. Specjaliści uważają, że zbiory te stanowią jedną z trzech podstawowych zbiornic źródeł do badań nad dziejami wolnomularstwa europejskiego.

 
fr ni
Exlibris
"Kolekcja masońska w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu". Katalog wystawy, 3 lipca – 31 paźdernika 2014. Oprac. Iuliana Grażyńska, Pracownia Zbiorów Masońskich Biblioteki Uniwersyteckiej, Poznań 2014. POBIERZ
A.Karpowicz "Geneza i zawartość kolekcji druków masońskich Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu" POBIERZ
Zbiory masońskie w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu